آهار فرش چیست و چرا مورد استفاده قرار می‌گیرد؟

«آهار» به موادی گفته می‌شود که برای افزایش استحکام فرش و حفظ زیبای روی نخ‌های فرش اضافه می‌‎شود. آهار مورد استفاده در صنعت فرش به دو صورت طبیعی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد که لازم است بدانید میزان و نوع «آهار زنی» در فرش‌های ماشینی و دست‌بافت متفاوت است. برای آشنایی با این سوال که آهار فرش چیست، همراه آچاره باشید.

آهار فرش چیست و چه کمکی می‌کند؟

همان‌طور که می‌دانید فرش یک اثر هنری محسوب می‌شود که محل تولد و خلق آن کشور ایران است. تا چندین دهه پیش فرش‌های دست‌بافت یکه‌تاز بازار بودند. سالیان طولانی زیبایی ظاهری خود را حفظ می‌کردند و پس از مدتی طولانی به استهلاک می‌رسیدند.

یکی از تکنیک‌هایی که ایرانیان آن را کشف کردند؛ استفاده از موادی بود که پشت فرش اضافه می‌شد و حالتی چسبناک داشت.

بافندگان فرش پس از این‌که فرش را از روی دار برمی‌داشتند؛ ترکیبی از نشاسته، صمغ، کتیرا یا خمیر برنج را به لایه‌ی پشتی فرش می‌مالیدند تا الیاف فرش قوام پیدا کند و سست نشود. با ورود ماشین‌های صنعتی برای بافت فرش به بازار؛ این مواد جای خود را به محلول‌هایی شیمیایی داد که از استهلاک فرش جلوگیری می‌کردند و زیبایی آن را تداوم می‌بخشیدند.

در مراقبت از فرش، نقش آهار فرش چیست؟

نقش آهار تنها این نیست که پشت فرش را سفت کند. وقتی مواد آهار به شکل کنترل‌شده در ساختمان فرش قرار می‌گیرند، رشته‌ها انسجام بیشتری پیدا می‌کنند و میزان حرکت آن‌ها نسبت به یکدیگر کاهش پیدا می‌کند. این اتفاق روی حس کلی و دوام فرش هم اثر می‌گذارد.

آهار مناسب می‌تواند وزن مجموعه نخ‌های درگیر در ساختار را کمی افزایش دهد، میزان پرزدهی را محدودتر کند و زیردست بافت را منسجم‌تر نشان دهد. پوشاندن بعضی ناهماهنگی‌های جزئی موجود در ساختمان نخ و تثبیت بهتر فرم پشت فرش نیز از نتایج این مرحله است.

بنابراین در پاسخ فنی‌تر به سؤال آهار فرش چیست، باید آن را بخشی از فرایند تثبیت ساختمان نخ و بافت بدانید، نه صرفاً یک ماده چسبنده در پشت فرش.

راه تشخیص و بررسی آهار فرش چیست؟

برای درک ملموس‌تر اینکه آهار فرش چیست، پشت فرش اطلاعات بیشتری از روی آن در اختیارتان قرار می‌دهد. در یک فرش آهارخورده استاندارد، سطح پشت فرش معمولاً حالت نسبتاً یکنواخت و کمی زبر دارد و بافت هنگام خم‌شدن بیش از حد شل و بی‌حالت نیست. البته سفتی زیاد هم نشانه کیفیت بالاتر محسوب نمی‌شود. اگر فرش هنگام خم‌شدن حالت خشک و شکننده پیدا کند، احتمال استفاده بیش از اندازه از مواد آهار مطرح است. در نقطه مقابل، نرمی و شلی غیرعادی پشت فرش می‌تواند از کمبود آهار یا ضعف مرحله تکمیل خبر دهد.

مزایا و معایب آهار فرش چیست؟

وجود آهار استاندارد یکی از عواملی است که کمک می‌کند فرش بعد از خروج از دستگاه بافت، فرم منظم‌تری داشته باشد. این لایه انسجام پشت فرش را افزایش می‌دهد و از تغییر شکل سریع آن در اثر استفاده جلوگیری می‌کند. فرشی که میزان آهار آن متناسب با ساختار بافت انتخاب شده، کمتر دچار جمع‌شدگی و چروک می‌شود و روی سطوح صاف نیز فرم پایدار‌تری دارد.

در مقابل، کیفیت مواد و مقدار مصرف اهمیت زیادی دارد. مواد نامناسب یا اجرای غیراصولی آهارزنی می‌تواند بعداً به شکل سفیدک یا شوره روی پشت فرش، بوی ناخوشایند، خشکی بیش از اندازه یا کاهش انعطاف ظاهر شود. به همین دلیل برای شناخت دقیق آهار فرش چیست بهتر است مزایا و ایرادهای آن را در کنار هم ببینید.

آهار زنی فرش این روزها چگونه انجام می‌شود؟

استفاده از مواد برای استحکام الیاف را «آهارزنی» نام می‌گیرد. این روزها که اکثر منازل از فرش‌های ماشینی استفاده می‌کنند؛ آهارزنی صنعتی جای روش متداول را گرفته و همان‌طور که گفته شد با مواد شیمیایی انجام می‌شود. این مواد شیمیایی شامل فرآورده‌های سلولزی به دست‌آمده از مواد نشاشته‌ای مانند برنج یا سیب‌زمینی تهیه می‌شود. در لیست زیر به اصلی‌ترین مواد شیمیایی در آهار زنی فرش به صورت صنعتی اشاره کرده‌ایم.

در صورتی که می‌خواهید دقیق‌تر بدانید آهار فرش چیست، باید تراکم و ساختار خود فرش را هم در نظر بگیرید. فرش‌های ماشینی متراکم‌تر، مثل مدل‌های ۱۲۰۰ و ۱۵۰۰ شانه، بافت منسجم‌تری دارند و برای حفظ فرم پشت فرش معمولا به حجم کمتری از مواد آهار نیاز پیدا می‌کنند.

در مقابل فرش‌های کم‌تراکم‌تر مثل بعضی مدل‌های ۵۰۰ شانه ساختار بازتری دارند و آهار باید فرصت بیشتری برای نفوذ میان بخش‌های پشت بافت داشته باشد. به همین دلیل سرعت عبور فرش از دستگاه، مقدار مواد و شرایط خشک‌شدن برای تمام فرش‌های ماشینی یکسان تنظیم نمی‌شود.

محاسبه رایگان هزینه قالیشویی !

فرآورده‌های پلیمری

پلی اورتان، وینیل، پلی وینیل استات از مواد پلیمری محسوب می‌شوتد که باعث ایجاد انعطاف و تاب‌آوری بالای فرش ماشینی می‌شوند و آن را در برابر ضربه، خمش یا حرارت، مقاوم می‌سازد. محلول آهاری که در فرش‌های ماشینی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ از پارگی و کشیدگی فرش جلوگیری خواهد کرد.

نقش لاتکس در آهار فرش چیست؟

به یاد داشته باشید که لاتکس هم جزئی از محصولات پلیمری به شمار می‌رود که وظیفه ایجاد استحکام و استقرار تار و پود فرش خواهد بود. این ماده به قدرت انعطاف و چسبندگی تاروپود افزوده و باعث می‎شود تا الیاف فرش استحکام و زیبایی خود را از دست ندهد.

رزین‌ صنعتی آهار فرش چیست؟

رزین نوعی چسب است که در حالت صنعتی میزان چسبندگی بیشتری را می‌توانید ایجاد کند. وظیفه رزین صنعتی جلوگیری از ایجاد قارچ و کپک در لایه‌ مخفی فرش است. استفاده از رزین، در آهارزنی صنعتی منجر به افزایش طول عمر فرش و عدم جذب رطوبت در آن خواهد شد.

تفاوت بین پرداخت، تکمیل و آهار فرش چیست؟

اگر مراحل تولید فرش ماشینی را دنبال کرده باشید، احتمالا نام «پرداخت»، «آهار» و «تکمیل» را کنار هم دیده‌اید؛ سه اصطلاحی که کار یکسانی ندارند. پرداخت فرش بیشتر با ظاهر سطح فرش سروکار دارد و ارتفاع پرزها را منظم و سطح بافت را یکدست‌تر می‌کند.

آهارزنی پشت فرش انجام می‌شود تا اجزای بافت انسجام بیشتری پیدا کنند و فرش فرم خود را بهتر حفظ کند. «تکمیل فرش» اما نام یک مرحله مشخص نیست؛ مجموعه عملیات نهایی پس از بافت، از پرداخت و آهار گرفته تا خشک‌کردن، کنترل و آماده‌سازی فرش را در بر می‌گیرد.

بیشتر بخوانید:  راهنمای کامل شستن فرش اکریلیک

مراحل تجدید آهار فرش به‌صورت مجدد

در کنار این سوال که آهار فرش چیست؟ یکی از پرسش‌هایی دیگری که برای طرفداران استفاده از فرش‌های متفاوت ممکن است ایجاد شود؛ «امکان آهار زنی فرش ماشینی و دستباف» به صورت مجدد است. دلیل ایجاد این دغدغه از دست رفتن استحکام و قوام فرش‌هایی‌ست که ما به‌صورت دائم از آن‌ها استفاده کرده‌ایم و اکنون مستعمل شده‌اند.

اگر فرش ماشینی شما کهنه شده؛ استفاده از آهار مجدد می‌تواند تصمیم خوبی برای ایجاد استحکام و قوام مجدد فرش باشد.

اگر از آن دست افرادی هستید که تمایل دارید فرش دست‌بافت خود را مجددا آهارزنی کنید؛ لازم است احتیاط زیادی به‌خرج دهید. چرا که فرش‌های دست‌بافت قیمت بالایی دارند و لازم است حتما با مواد طبیعی آهار بخورند و توسط متخصصان حرفه‌ای قالیشویی انجام شود.

1- بررسی عوامل تخریب‌کننده و از بین بردن آن‌ها

در اولین مرحله لازم است مشکل و عارضه فرش شما بررسی شود؛ در صورتی که ریشه‌های فرش لانه جانوران موذی و ذره‌بینی شده باشند، یا از شدت رطوبت هوا، پرز فرش مقر قارچ شده باشد، ابتدا فرش را بررسی می‌شود و پس از آن به روش اصول مورد شست‌وشو قرار خواهد گرفت.

توجه داشته باشید که در حین شست‌و‎شو فرش قبل از آهار زنی، باید از مواد ضدقارچ و ضد حشره استفاده کرد تا از بین رفتن عوامل تخریب‌کننده ضمانت شود. از این مواد می‎‌توان پس از شست‌و‌شو هم استفاده کرد که اثر مواد با آب‌کشی از بین نرود. اگر فرش دست‌بافت دارید؛ لازم است این فرآیند را توسط مواد طبیعی انجام دهید.

2- خشک کردن فرش

از آن‌جایی که رطوبت باعث رشد و تکثیر قارچ در تاروپود فرش می‌شود، لازم است پس از شست‌و‌شو، فرش را خشک کنید. در این مرحله فرش باید به صورت کامل در محیطی گرم و خشک قرار بگیرد تا رطوبت داخل الیاف فرش خشک شود.

3- تصفیه حرارتی

پس از خشک کردن فرش به‌صورت کامل، فرش تحت فرآیند «تصفیه» قرار می‌گیرد. استریلیزاسیون به فرایندی گفته می‌شود که فرش در دمای بالا قرار گرفته 60 الی 80 درجه سانتی‌گراد قرار می‌گیرد. این بخش از فرآیند تصفیه حرارتی، پاستوریزاسیون نام دارد که از 20 دقیقه تا 1 ساعت زمان نیاز دارد.

در حالت بعدی دمای فرش بالاتر می‌رود و به 100 الی 200 درجه سانتی گراد می‌رسد. این مرحله «استریلیزاسیون» حرارتی نام دارد و برای از بین بردن قطعی حشرات و قارچ‌ها کاربرد زیادی خواهد داشت. سپس فرش در دمای پایین قرار می‌گیرد تا تخم و اجزای باقی‌مانده آن‌ها از بین برود. دمای این مرحله به منفی 20 تا -40 درجه سانتی‌گراد می‌‎رسد.

4- آهار زنی فرش ماشینی و دستباف

پس از انجام مراحل آماده‌سازی برای آهار زنی فرش، نوبت به مرحله اصلی می‌رسد؛ در حالت صنعتی، مواد شیمیایی توسط ماشین‌‌های پیشرفته پشت فرش‌ها اسپری می‌شوند. پس از آن مواد توسط غلطک‌های بزرگ به پشت فرش فشار وارد می‌کنند تا مواد به‌بهترین نحو ممکن به خورد فرش برود.

همان‌طور که اشاره کردیم آهار زنی در روش صنعتی و روش دستی متفاوت بوده و تمامی مراحل بالا برای آهار زنی بنا به دوره یا رسوم هر شهر متفاوت است. در هر دو روش پس از اتمام آهار زنی و کوبیدن آهار، فرآیند خشک کردن آن را آغاز می‌کنند تا صاحبان فرش بتوانند به راحتی ازآن‌ها استفاده کنند.

در خط تولید فرش ماشینی، آهارزنی تنها به پخش مواد روی پشت فرش محدود نمی‌شود. مواد باید به شکل یکنواخت روی سطح قرار بگیرند، به اندازه لازم وارد ساختمان پشت فرش شوند و بعد رطوبت آن‌ها تحت شرایط کنترل‌شده کاهش پیدا کند. دستگاه‌های آهار می‌توانند از سیستم گرمایش مستقیم یا گرمایش غیرمستقیم استفاده کنند.

در نوع مستقیم، مشعل گرمای مورد نیاز بخش خشک‌کن را تأمین می‌کند؛ در سیستم غیرمستقیم، انتقال حرارت می‌تواند از طریق بخار انجام شود و تماس مستقیم شعله با مسیر خشک‌کردن وجود ندارد. فرش پس از دریافت آهار وارد بخش خشک‌کن می‌شود.

دمای این بخش در طول مسیر ثابت نمی‌ماند و می‌تواند به‌صورت مرحله‌ای افزایش پیدا کند؛ برای نمونه، فرش ابتدا در محدوده دمای پایین‌تر قرار می‌گیرد و در بخش‌های بعدی دمای بیشتری دریافت می‌کند تا رطوبت به‌تدریج خارج شود.

در بعضی خطوط تکمیل، عبور از سیلندرهای گرم یا اتوی بخار هم به یکنواخت‌شدن پشت فرش و تثبیت بهتر مرحله نهایی کمک می‌کند. این بخش از فرایند نشان می‌دهد آهار فرش چیست فقط به نوع ماده مصرفی وابسته نیست و نحوه خشک‌شدن آن هم روی نتیجه نهایی اثر می‌گذارد.

ثبت درخواست قالیشویی

نتیجه استفاده کم یا زیاد از آهار فرش چیست؟

قبل از این که به سراغ بررسی این مسئله برویم و به سوال روش استفاده از آهار فرش چیست، پاسخ دهیم؛ لازم است بدانید آهار قرار است ساختار فرش را منسجم کند، نه اینکه آن را به یک سطح خشک و سخت تبدیل کند. افزایش بیش از حد مواد آهار می‌تواند انعطاف پشت فرش را کم کند و با گذشت زمان احتمال ترک‌خوردگی یا شکنندگی مواد موجود میان تار و پود را بالا ببرد.

از طرفی دیگر کمبود آهار خود را با شل‌شدن ساختمان فرش نشان می‌دهد. پشت فرش انسجام لازم را ندارد، فرم آن راحت‌تر تغییر می‌کند و در استفاده طولانی‌مدت احتمال جابه‌جایی اجزای بافت بیشتر می‌شود. این وضعیت به‌ویژه در فرش‌هایی با ساختار بازتر اهمیت بیشتری دارد.

نتیجه‌گیری

آهار در حفظ زیبای و مقاومت فرش در برابر استهلاک و آسیب نقش موثری ایفا می‌کند. این ماده در زمان گذشته با رسومات خاص هر منطقه به فرش اضافه می‌شود. امروزه آهار زنی با مواد شیمیایی انجام می‌شود که فرآیند اعمال آن از سرعت بیشتری برخوردار است. شما می‌توانید سوالات و دغدغه‌های خود را در رابطه با آهار زنی فرش با آچاره مطرح کنید تا پاسخ خود را از متخصصان ما بگیرید!

سوالات متداول